In het Nationaal Register Mobiel erfgoed: bijzondere bussen uit "Veenhuizen"


Begin jaren 1980 werden door de Dienst Vervoer en Ondersteuning (DV&O) van het Ministerie van Justitie vier autobussen in gebruik genomen voor het vervoer van gedetineerden in Veenhuizen. Inmiddels behoren deze bussen tot de collectie van het Nationaal Gevangenismuseum, dat ze onlangs liet inschrijven in het Nationaal Register Mobiel Erfgoed.

Het gevangenisdorp Veenhuizen is wijd en zijd bekend. Tot begin jaren 1980 was dit dorp alleen toegankelijk voor de gedetineerden en het gevangenispersoneel, daarna werd het dorp opengesteld voor anderen en werd het openbaar gebied. De gevangenissen en werkplaatsen bevonden zich al die tijd op verschillende plekken in het dorp, op enige afstand van elkaar verwijderd. Toen het gevangenisdorp verboden terrein was, gingen gedetineerden lopend naar het werkgesticht, onder gewapend escorte, maar toen Veenhuizen tot openbaar gebied werd verklaard, gingen de gedetineerden voortaan met de bus naar het werk.  

Boevenbussen
Zo werd in het begin van de jaren 1980 een viertal bussen afgeleverd, drie door Volvo, één door DAF. De carrosserieën werden verzorgd door de Nederlandse fabrikanten Berkhof en ZABO. Deze "Boevenbussen" zijn speciaal ontworpen voor hun functie: het "woon-werkverkeer" van gedetineerden. In verband met de historische toegangspoorten van de gevangenissen Esserheem en Norgerhaven mochten ze maximaal 3,3 meter hoog zijn. Tussen 2000 en 2002 zijn de bussen buiten gebruik gesteld. Het vervoer van de gedetineerden werd te duur en te gevaarlijk.

Museum
In 2005 opende het nieuwe Nationaal Gevangenismuseum zijn deuren in het geheel gerestaureerde "Tweede Gesticht". Ook het dorp Veenhuizen zélf heeft een hoge cultuurhistorische waarde: Er staan in Veenhuizen meer dan honderd Rijksmonumenten en de provincie Drenthe heeft besloten om samen met de gemeente te streven naar een nominatie voor de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Beleving
En tenslotte zijn er de Boevenbussen die tot het erfgoed van het Gevangenisdorp Veenhuizen en het Gevangenismuseum behoren. Toen deze bussen eenmaal door Justitie buiten gebruik werden gesteld, zijn er drie geschonken aan het Gevangenismuseum. Deze bussen worden niet bewaard als statistische objecten, maar ze vervullen een functie in het vervoer door het gevangenisdorp en dragen daarmee ook bij aan de beleving van de geschiedenis van misdaad en straf in Nederland. Het vierde exemplaar ging naar het Noordelijk Busmuseum te Winschoten.

Het Gevangenismuseum te Veenhuizen besloot begin 2010 zijn bussen in te schrijven in het Nationaal Register Mobiel Erfgoed:

Van deze Boevenbussen is ook een beknopte cultuurhistorische waardestelling opgesteld.

De bus van het Noordelijk Busmuseum is (nog) niet ingeschreven in het register. Enkele foto's van deze bus (vooral van het bijzondere interieur!) zijn wel te vinden op de website van dit museum: