Open Monumentendag 2011: Herbestemming, ook voor mobiel erfgoed

Mobiel erfgoed oefent altijd een grote aantrekkingskracht uit op het publiek. Het heeft doorgaans een hoge "belevingswaarde", vooral als het daadwerkelijk beweegt. Ook tijdens de Open Monumentendagen in 2011 stonden weer op diverse plaatsen historische vervoermiddelen klaar.

Van veteraanbus tot dieseltram en van stoomsleper tot spits, stuk voor stuk zijn het monumenten van onze mobiliteitsgeschiedenis, die het bekijken waard zijn. Niet zelden kan er worden meegevaren of meegereden.

Zelf ook monument
Mobiel erfgoed bleek ook in 2011 weer bij uitstek geschikt om de bezoekers van het ene open monument naar het andere te vervoeren. Maar laten we daarbij niet vergeten dat deze historische vervoermiddelen ook zélf vaak monument zijn. Monumenten waarop al evenzeer als op het onroerend erfgoed het thema van de Open Monumentendag 2011 van toepassing is: herbestemming.
Voor de functie waarvoor ze ooit werden gebouwd, zijn veel vervoermiddelen immers niet meer zo geschikt. En zo worden voormalige stadsbussen ingezet voor excursies, stoomschepen tot hotel, bedrijfsvaartuigen tot charterschip en oude trams tot getuigen van een roemrijk verleden.


De trams van de Rotterdamsche Tramweg Maatschappij hebben tegenwoordig vooral tot doel de bezoeker op kleine schaal getuige te maken van het eens zo drukke tramverkeer bij de tram van de eilanden. Foto: v/h Rotterdamsce Tramweg Maatschappij

Nieuw gebruik voor oud object
Ook de verandering van "vervoermiddel" naar "mobiel erfgoed" impliceert dus nieuw gebruik voor een oud object. Daarbij is het van belang niet alleen te kijken naar behoud, maar ook naar ontwikkeling en naar nieuwe vormen in de omgang met het erfgoed. Er moet niet alleen naar het verleden gekeken worden, maar ook naar de toekomst: het mobiel erfgoed krijgt, net als monumenten, een nieuw leven en een nieuwe betekenis. Mobiel erfgoed kan daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan de verbetering van de leefomgeving. Daarmee wordt herbestemming ook voor mobiel erfgoed een relevant begrip.

Een greep uit het aanbod
Hieronder een zeer beperkte greep uit het aanbod van mobiel erfgoed, zoals dat tijdens Open Monumentendag in 2001 beschikbaar was. Zie voor het volledige aanbod de site van Open Monumentendag 2011 en de websites van de afzonderlijke gemeenten.

De tram van de eilanden
Ooit stond de Rotterdamse Tramweg Maatschappij (RTM) voor dé verbinding tussen de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden enerzijds en de stad-met-wereldhaven Rotterdam anderzijds. Een echte levensader met een roemrijk verleden. Hoewel de RTM-trams nog met regelmaat hun baantjes trekken, hebben ze die functie al lang niet meer. Tegenwoordig heeft het museum "v/h Rotterdamsche Tramweg Maatschappij" op een traject van enkele kilometers vooral tot doel de bezoeker op kleine schaal getuige te maken van het eens zo drukke tramverkeer van vroeger. Dat doet het museum met zijn "Rollende Tram Monumenten" (sic) ook op Open Monumentendag. Optredens van de klederdrachtgroep "Uit Grootmoeders Tijd" en het "Open Monumenten Orkest" benadrukken de nieuwe functie van deze historische trams.


Foto: Klaas Krijnen

Het stoomschip Rotterdam
Het beroemde stoomschip van de Holland - Amerika Lijn zal nooit meer naar New York varen. Het ligt op de kop van Katendrecht en het is de nieuwste attractie van Rotterdam waar men kan slapen, eten, drinken, touren, werken en feesten.
Maar in dit topstuk van de Mobiele Collectie Nederland is tegelijk een heel groot deel van de oorspronkelijke cultuurhistorische waarden bewaard gebleven.
Tijdens Open Monumentendag 2011 lieten de 'Vrienden van stoomschip Rotterdam' daar alles van zien. Ze gaven een lezing over het schip en daarnaast werd er de gehele dag films vertoond.


Foto: Vita Nova

Hotelschip Vita Nova
Al weer enkele jaren geleden zijn in Amersfoort de kades langs de Eem hersteld. Vooral de natuurstenen afdekkingen creëren een monumentaal beeld. Er zijn ligplaatsen voor historische schepen gemaakt, waaronder de spits Vita Nova. In overleg met de gemeente Amersfoort liggen de schepen hier met een duidelijke publieksfunctie.
Het behoud van geregistreerd varend erfgoed (de Vita Nova heeft een A-status in het Nationaal Register Varende Monumenten) wordt hier bevorderd door betrokken ondernemerschap. Het voormalige vrachtschip Vita Nova is tegenwoordig hotel- en charterschip, voorwaar een fraai staaltje herbestemming.
Het was tTe bezichtigen tijdens Open Monumentendag!


Foto: Stichting Veteraan Autobussen

Voormalige stadsbussen
In de Noord-Brabantse steden Breda en 's Hertogenbosch is het al bijna traditie: het inzetten van voormalige stadsbussen voor het vervoer tussen de Open Monumenten en andere attracties. Het feit dat deze bussen vroeger daadwerkelijk in deze steden gereden hebben, geeft het geheel natuurlijk een extra cultuurhistorische dimensie. Het geeft de bezoeker iets mee uit een tijd, waarin men voor het lokaal vervoer vooral afhankelijk was van de stadsbus.
Ook in 2011 lieten de bBussen van de Stichting Veteraan Autobussen de tijd "Toen de bus nog heel gewoon was" herleven. Het zijn stuk voor stuk voor stuk historische autobussen die als Rijdende Monumenten zijn ingeschreven in het Nationaal Register Mobiel Erfgoed.